Derin Siyah ve Nadide: Abanoz

Abanoz

Abanoz bize güzel tınılar veren, en dayanıklı mobilyaların yapıldığı bir ağaç. Siyah renkte, sık dokulu bu ağacı keşfeden insanlar, yüzlerce yıldır ondan elde edilen keresteyle piyanolar, kemanlar ve çellolara üretmiş; mobilyalarda, saatlerde ve satranç takımlarında ve diğer birçok dekoratif objede kakma ve kaplama olarak kullanmış.  

Abanoz (Diospyros ebenum) Ebenaceae familyasına ait tropik bir ağaç. Doğu ve Güneybatı Asya, Afrika ve Amerika’nın tropikal bölgelerinde yaklaşık 240 çeşidi bulunan abanozun Seylan, Hindistan ve Afrika’nın içlerinde yetişen siyah türleri son derece değerli. Abanoz ağaçlarının doku ve damarlarının neredeyse görünmediği siyah keresteleri kolayca işlenemeyecek kadar sert ve suda batacak kadar ağır. Diğer abanoz türlerinden koyu kahverengi “kırmızı abanoz” Madagaskar adasında, en ağır tür olan koyu zeytunî “yeşil abanoz” da Tobago ve Batı Hint adalarında yetişiyor. Akdeniz ülkelerinin bol yağmurlu kesimlerinde yetişen Trabzon hurması da (Diospyros lotus) da kerestesi gri renkli bir abanoz çeşidi.

Abanoz, dayanıklılığı, ağırlığı, koyu rengi ve taş gibi perdah kabul eden sertliğinden dolayı en eski medeniyetlerden beri doğramacılıkta, mobilyada ve küçük eşya yapımında kullanılmış.  Milâttan önce 3. binyılda Hindistan menşeli sert ağaçların Sümer kralları tarafından o zamanın deniz ticaret merkezi olan Bahreyn adasından getirtilerek mâbed ve saray yapımında yararlanıldığı tabletlerde kayıtlı. Mısır’da yapılan kazılarda bulunan ahşap eşyanın çoğu Afrika abanozundan.

 

Abanoz kerestesi sert olduğu için ancak mermer ile karşılaştırılabilen bir malzeme. Mükemmel parlak bir yüzey elde edilebiliyor. Mobilya yapımında kullanılan kerestenin en iyisi ondan geldiği için Avrupa'da yüzyıllardır saygı gören bir ağaç. 15. yüzyılda, Almanya'da marangozlar sarayların dolaplarını  abanaoz ağacından yaparmış. Abanozdan yapılan herhangi bir parça eşya, sadece kraliyet ailesi veya zenginlerin sahip olabileceği lüks bir eşya olarak kabul ediliyordu. Alegorik konular, klasik ya da Hıristiyan tarihinden alınan sahneleri betimleyen oymalı, ince ayrıntıları olan pervazlarla süslü bu tür dolaplar, ébénistes olarak tanındığı Paris'te de yapılmaya başlar. Fransa'da marangozlar abanoz işçilikleriyle özdeşleştikleri için 'menuisier en ebene' (abanoz işçileri) veya 'ebenistes' olarak adlandırılırmış. Satranç takımlarındaki beyaz taşlar için şimşir veya fildişi kullanılsa da siyah taşlar da hep abanoz ağacındandır.  Mobilya yapımında uzun süre kullanıldıktan sonra 18. yüzyıldan itibaren yerini mauna bırakmış. Bugün yalnız Endonezya’nın Selebes (Sulawesi) adasında yetişen ve açık sütlü kahverengi zemin üzerine koyu kahverengi damarlı ahşabı olan Makassar abanozu ile mobilya yapılıyor.

Abanozun İslâm dünyasında sevilen bir ahşap türü olmasına rağmen yaygın şekilde kullanılması ancak 13. yüzyıla rastlıyor. Şifa kitaplarında göz iltihaplarına ve mide ağrılarına iyi gelen bir bitki olarak bahsedilmiş. Abanozun en çok kullanıldığı alan kakmacılık. Türk ahşap sanatının en güzel örneklerini vermiş olan Anadolu Selçukluları, ceviz ağacının yanı sıra abanozu da kullanmışlar.

Farklı türdeki Diospyros, yalnızca keresteleri için rağbet görmüyor.  Örneğin Hint abanoz, dışı paslı bir kadife olan ve lezzetli bir şekilde yenilebilir, golf topu büyüklüğünde küçük meyveler de üretiyor. Özellikle Diospyros kaki ve Amerikan Diospyros virginiana gibi bazı şaşırtıcı akrabalar meyveleri için özel olarak yetiştiriliyor. Sertliğinden dolayı, birçok tabanca kabzası ve tüfek koğuş uçları, bilardo ıstakalarının dipçikleri gibi parçalar da abanoz ağacından.

Abanoz, değerli bir ağaç olmasına rağmen bugün sürdürülebilir bir şekilde yönetilemediği için artık yok olma tehdidi altında. Bugün birçok abanoz türünün kereste ticareti sınırlandırılmış olsa da milyarlarca dolar değerinde yasadışı ticaret sürüyor.

Yeni Proje (4)

Abanoz, değerli bir ağaç olmasına rağmen sürdürülebilir bir şekilde yönetilemediği için artık yok olma tehdidi altında. Bugün birçok abanoz türünün kereste ticareti sınırlandırılmış olsa da milyarlarca dolar değerinde yasadışı ticaret sürüyor.

abanoz 2

Yorum Yaz

{{user.tamisim}} {{user.tamisim}}